Sulawesi: A vida e a morte para os Toraja

22, 23 e 24 de agosto de 2014


A última etapa da nosa viaxe levounos ata a rexión central da illa de Sulawesi, tamén coñecida por Célebes. Durante tres días, acompañados dun guía local, tivemos a oportunidade de aprender sobre os costumes, creencias e modos de vida dos Toraja, en especial sobre os seus elaborados e insólitos ritos funerarios. Aínda que os Toraja foron convertidos ao cristianismo por misioneiros holandeses a principios do século XX, nunca perderon a súa relixión tradicional, e símbolos das dúas creencias aparecen misturados con total normalidade en igrexas e sepulturas.

O evento máis popular e chamativo deste pobo son os seus multitudinarios funerais. Son cerimonias moi caras, que requiren moitos anos de aforro para poder celebrarse. Os Toraja cren que a morte é un proceso gradual que require tempo ata completarse. Cando unha persoa morre, o seu cadáver é embalsamado e permanece na casa familiar, onde é tratado como se fose un enfermo: recibe as súas racións de comida, comunícanselle as novas importantes ... Durante este tempo o espíritu do difunto permanece xunto ao corpo. Cando a familia ten o diñeiro suficiente, cousa que pode tardar meses ou anos en ocorrer, prepárase o funeral, cuxo obxectivo é enviar o espíritu do difunto ao paraíso. Trátase dunha gran festa de seis días de duración, á que acuden centos de invitados. Nela cántase, dánzase, celébranse pelexas de galos e sacrifícanse búfalos e porcos. Canto máis poderosa é a familia do morto, máis búfalos se sacrifícan. O último día do funeral colócase ao difunto nun sarcófago e lévase o lugar do seu repouso final, xeralmente unha cova ou colgado da parede dun precipicio. Cando o sarcófago apodrece, ou cando cae da parede na que está suspendido, os osos e calaveiras quedan espallados pola zona.





Nós asistimos ao quinto día de funeral dun home, que levaba morto dous anos, e da súa muller, morta había tan só catro meses. O ambiente era moi festivo, con gradas instaladas para a evento para albergar ao numeroso público. Era unha famila de clase alta, e 25 búfalos foron degolados aquel día na súa honra.




Outro costume destacado dos Toraja é colocar nos lugares de enterramento tallas de madeira en representación dos difuntos, chamadas tau tau, algunhas delas moi realistas.




Cos nenos que morrían antes de que lles saíra o primeiro dente levábase a cabo ata fai uns anos un ritual diferente: eran enterrados en ocos feitos no tronco dunha árbore de savia branca. Creian que a savia substituía o leite materno e o espirítu do neno seguía crecendo coa árbore. O tronco da árbore ia cicatrizando co tempo ata acabar por pechar completamente o oco. O último enterramento nesta árbore tivo lugar hai 20 anos.


Pero a singularidade dos Toraja non se basa só nos seus ritos funerarios. As súas casas, coñecidas como tongkonan, son tamén extraordinariamente elaboradas, cun gran tellado en forma de barco e coidados gravados de cores. O prestixio de cada familia mídese polo número de cornamentas de búfalos que adornan a súa casa. A cada casa correspóndelle un graneiro, coa mesma forma pero moito máis pequeno.






Nunha destas aldeas puidemos ver descansando nun bosque de bambú unha colonia de raposos voadores, uns ruidosos morcegos que se alimentan de froita e poden chegar a medir 1.5 metros coas ás extendidas.



Tamén camiñamos polos campos de arroz da rexión, nos que vimos por primeira vez como os labregos lebavan a cabo, de forma totalmente manual, as diferentes labores da recolección do cereal: a sega, o secado, a malla e a limpeza do gran.






E aquí rematamos a nosa viaxe por Indonesia, un país que nos gustou moito, con unha xente estupenda, con unha enorme variedade de paisaxes, monumentos e costumes e con moitos rincóns todavía por descubrir que quedarán para futuras viaxes. 

Flores (III): Kanawa, unha illa paradisíaca

20 e 21 de agosto de 2014


Kanawa é unha pequena illa deshabitada situada a unha hora en barco de Labuan Bajo. Conta con unhas 70 prazas de aloxamento en bungalows e tendas de campaña, un bo restaurante e unha axencia de submarinismo. Non hai ningún tipo de vehículo nin pavimento, e todas as construcións son de madeira, bambú e palla. So hai electricidade de 6 a 11 da noite e a auga doce para o aseo está limitada a 50 litros por persoa e día.




Un paseo arredor da illa, case circular, leva menos dunha hora e ascender ao seu punto máis alto, 15 minutos. Está rodeada de praias de area branca, augas cristalinas e extensos arrecifes de coral cheos de vida. É a imaxe que todos temos dunha idílica illa tropical.








Tivemos a fortuna de gozar deste paraíso durante dous días, buceando no mellor arrecife que vimos ata agora e disfrutando da tranquilidade e beleza do lugar e do confort que ofrecían as sinxelas instalacións. É un luxo moi asequible, pois o bungalow custa menos de 30 euros por noite, almorzo incluído.




A diversidade de vida que albergan os seus arrecifes é abraiante. Decenas de especies de coral dan acubillo a numerosos peixes. Ameixas e ostras xigantes repousan na area ou entre as rochas. Anémonas, esponxas e enormes estrelas e pepinos de mar completan unha paisaxe na que non faltan criaturas perigosas: morenas, raias e o peixe león. Pola contra, os tiburóns son vexetarianos e polo tanto, inofensivos. Ademais é moi fácil mergullarse neles: son poco profundos, a auga está a unha temperatura moi agradable e non hai correntes nin oleaxe.












Flores (II): O temible dragón de Komodo

18 e 19 de agosto de 2014

O océano entre Flores e Sumbawa está salpicado por decenas de illas de diferente tamaño, áridas, con manglares nos seus areais e rodeadas por arrecifes de coral. Algunhas delas conforman o Parque nacional de Komodo, único lugar no que habita o dragón de Komodo, o lagarto máis grande do mundo.


En Labuan Bajo hai numerosas empresas que ofertan viaxes en barco de 1, 2 ou máis días para visitar as illas de Rinca e Komodo, as únicas visitables das 4 nas que habita o dragón. Estes cruceiros tamén inclúen a posibilidade de bucear en algúns dos arrecifes de coral mais bonitos da zona. Este é un dos mellores lugares do mundo para a práctica do submarinismo, e moitos turistas veñen aquí por este motivo.


Manglares en Rinca

Decidimos facer un cruceiro privado de 2 días en un pequeno barco con dous tripulantes que nos levaría ata Rinca o primeiro día e Komodo o segundo, ademais de bucear en dous lugares diferentes.



Ao noso barco levoulle dúas horas chegar a Rinca, onde fixemos unha ruta de hora e media acompañados por un garda do parque armado cunha vara, pois non se permite que os turistas camiñen sós pola illa. O dragón é un animal moi perigoso, con grandes garras e forte mandíbula, capaz de correr tan rápido como un ser humano, matalo e comelo se o pilla desprevido. Aliméntanse de grandes presas como cervos e búfalos, aos que non teñen porqué atrapar xa que a súa mordedura é moi infecciosa e probablemente velenosa e as presas morren ao cabo duns días con só recibir un dentada. Machos e femias son caníbales, e as nais poden comer ás súas propias crías en canto nacen. Por este motivo as crías viven subidas ás árbores ata que alcanzan un tamaño suficiente para defenderse.




Nada máis chegar a Rinca vimos como un dragón trataba de aproximarse a un cervo sen éxito. Logo vimos varios máis repousando tranquilamente ao lado da cociña dos gardas, á que se achegan atraídos polo cheiro a comida que son capaces de percibir a quilómetros de distancia. Máis adiante unha femia facía garda diante do niño, que consiste nun tobo escavado por un ave e aproveitado despois polos dragóns. O período de incubación dura 9 meses, e as femias defenden os ovos soamente os tres primeiros.


Desde Rinca puxemos rumbo a Komodo, a onde chegamos tras outras dúas horas de navegación. A tripulación botou a áncora en Pink Beach, unha pequena praia na que pasamos un largo rato buceando no seu arrecife.




Esa noite durmimos nunha colchoneta na cuberta do barco nas tranquilas augas dunha bahía da illa.



A mañá seguinte, moi cedo, desembarcamos en Komodo para camiñar na procura dos dragóns, outra vez acompañados dun garda. O máis destacado foi un gran macho que rondaba os 40 anos e que botou a andar pesadamente cara o bosque ao verse rodeado de turistas.



Rematamos a mañá buceando na illa Sebayur, cuns magníficos arrecifes e augas moi cálidas







Despois de comer partimos rumbo a Kanawa, pequena illa na que rematou o noso cruceiro e na que pasaríamos dúas noites aloxados nun bungalow.