Rematamos a viaxe en Santiago (de Chile)

12 e 13 de agosto de 2015

Salvador Allende, diante do palacio da Moneda

O avión que nos levaría de volta a casa saía de Santiago de Chile, así que aproveitamos para coñecer un pouco esta cidade. O frío, a xente vestida con abrigo e bufanda, o ceo gris e as árbores sen follas fixéronnos caer na conta de que alí en agosto están no máis crudo do inverno. Un inverno como o de Galicia, nada que ver con ese inverno de ceos sempre azuis e días soleados que disfrutamos o resto da viaxe.
Santiago non é unha cidade especialmente atractiva, pero ten o encanto dun urbanismo de mediados do século XX práctico e funcional, con algúns edificios de aceiro e cristal que destacan entre o resto. O comercio, a fisionomía da xente, a súa forma de vestir, e outros pequenos detalles fan que Santiago, mais que unha cidade sudamericana, pareza unha cidade española.




Sorprendeunos que a vista dos Andes nevados asomase ao fondo das grandes avenidas.


Do que máis disfrutamos en Santiago foi do Museo Chileno de Arte Precolombino, que ten unha colección representativa da arte dos distintos pobos que había en América Central e do Sur antes da chegada dos europeos. As culturas moche, chimú, nasca, paracas, chavín, tihuanaco, inca ... todas as culturas que descubrimos durante esta viaxe estaban ahí, xunto con moitas outras das que non oiramos falar nunca. Cada peza exposta no museo é unha obra maestra e case todas están en perfecto estado de conservación. É incrible ver como cerámicas e texidos de ata 3000 anos se conservaron intactas con todo o seu colorido.

Home-felino de América central

Músico da cultura Paracas (600 - 200 aC)

Botella da cultura Paracas (600 - 200 aC)

Logo de coñecer en Trujillo os rituais de decapitamento dos moches, volveron a sobrecollernos ao velos outra vez tan ben representados na súa cerámica. Este museo é diferente á maioría dos museos do mundo por permitir sacar fotos das pezas expostas, así que desta vez podemos poñelas no blog.

Guerreiro con prisioneiro da cultura moche (100 - 800 dC)

Sacrificador con cabeza cortada da cultura moche (100 - 800 dC)

Ronda de decapitados en botella de cultura Nasca (100 - 700 dC)

Non deixa de sorprender a diversidade de estilos, temas e materiais, así como a creatividade e maestría coa que realizaron todas estas obras.

Retrato da cultura moche (100 - 800 dC)

Botella da cultura moche en forma de felino (100 - 800 dC)

Máscaras da cultura moche (100 - 800 dC)
Botella músico da cultura Vicús (0 - 500 dC)

O guía que tivemos no Camiño Inca faláranos dos quipus, un sistema de cordas anudadas que os administradores do imperio inca empregaban para levar a contabilidade. Neste museo tivemos a oportunidade de ver un destes quipus e sorprendernos da súa complexidade.


Aínda que comezamos a visita enfocado a nosa atención naquelas culturas que coñecimos durante a viaxe, logo disfrutamos igualmente das obras de culturas de outras partes de América.

Músico e guerreiro da cultura Jama-Coaque (600 aC - 400 dC)

Guerreiro da cultura Nayarit (200 aC - 500 dC)


Agardábannos 24 horas en avións e aeroportos ata chegar a casa e dar por concluida a viaxe deste verán. Unha viaxe enriquecedora, na que aprendimos sobre antigas culturas, camiñamos por grandiosas montañas e profundos canóns, marabillámonos cos animais e prantas da Amazonía, atravesamos desertos multicolores e caóticas cidades tamén multicolores ... e coñecimos xente fantástica. Seguro que volvemos.

O deserto de Atacama

8, 9, 10 e 11 de agosto de 2015

Portal de madeira de cactus
O deserto de Atacama, situado no norte de Chile entre a costa pacífica e a cordilleira dos Andes, é o máis seco do planeta, con zonas onde non caeu unha gota en 400 anos. Esta extrema aridez é causada por unha combinación de varios fenómenos: as augas frías da corrente de Humboldt reducen a evaporación e a formación de nubes nesta zona, os ventos alisios devolven ao océano calquera rastro de humidade que puidera chegar a terra, e a cordilleira dos Andes impide que cheguen ata aquí as masas de aire húmido procedentes da Amazonia.
Nós só visitamos o entorno de San Pedro de Atacama, unha pequena vila adicada ao turismo que está nunha parte do deserto non tan árida pois recibe auga de varios regatos que baixan dos Andes cercanos.

Vista de San Pedro con montañas e volcáns nevados ao fondo
Rúa de San Pedro

Moi cerca de San Pedro está a Cordillera de la Sal, que se formou cando os sedimentos do fondo dun antigo lago se elevaron e pregaron fortemente.

A cor branca que se ve nas fotos non é neve...



O nome destas montañas ven dado polos depósitos de sal e xeso que había nestes sedimentos lacustres e lle confiren agora un aspecto peculiar. A cor vermella da terra e as rochas parece salpicada ou cuberta dunha pátina branca que parece neve, pero que en realidade é sal e xeso.



Hai grosas capas de halita, unha rocha formada por cloruro sódico (sal común), que é erosionada con facilidade pola auga dando lugar a unha xeloxía kárstica particular.

Rocha de sal erosionada



Grazas á escasa humidade presente na atmósfera e a elevada altitude, o deserto de Atacama é un lugar privilexiado para a investigación astronómica. É por isto que algúns dos telescopios mais importantes do mundo están situados nesta rexión. Nas inmediacións de San Pedro está ubicado ALMA (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array), unha instalación internacional de 66 radiotelescopios deseñados para observar rexións frías do universo e que é o maior proxecto astronómico que existe. É posible facer unha visita guiada ás súas instalacións de control, situadas á 2900 m de altitude. O conxunto de radiotelescopios, situados no plano de Chajnantor a 5000 m, non é visitable por motivos de seguridade, pois a elevada altitude pode causar problemas de saúde a calquera persoa non aclimatada.

Conxunto de 7 sensores de luz infravermella dun radiotelescopio


Durante a visita que fixemos explicáronnos con detalle o funcionamento de ALMA, a complexa tecnoloxía que hai detrás e algúns dos descubrimentos mais importantes que se fixeron desde que hai 4 anos empezaron as primeiras observacións. Unha das características mais destacables é que cada antena se pode mover para ser situadas a distancias que varían entre 150 m e 16 km, o que permite observar obxectos astronómicos con diferente zoom. Dous enormes camións transportan cada antena de 115 toneladas e as colocan no lugar previsto con menos de 1 mm de erro, ademais de servir para traelas ata o centro de operacións para o seu mantemento.

Dúas antenas en mantemento
O peche dalgunhas estradas polo vento e a neve durante dous días obrigounos a modificar parte dos nosos plans. Como alternativa, percorremos en bicicleta ao Valle de Catarpe, parando antes na Pukará de Quitor, as ruínas dun antigo poboamento preincaico do século XII.



Valle de Catarpe e o volcán Licancabur ao fondo

Esa noite o ceo quedou totalmente despexado o que, xunto coa ausencia de lúa, fixo que se deran as condicións perfectas para realizar unha observación astronómica. A certa distancia de San Pedro, para evitar a contaminación lumínica, contemplamos un ceo nítido coma nunca o viramos antes, primeiro a simple vista mentras escoitabamos as explicacións dun astrónomo e despois a través de 10 grandes telescopios. Cada telescopio apuntaba a un punto concreto: nebulosas, estrelas dobres, Saturno cos seus aneis, nubes de gas deixadas por unha supernova, ... Fíxonos moita ilusión ver con tanta claridade as Nubes de Magallanes, dúas pequenas galaxias só visibles desde o Hemisferio Sur.

Á esquerda a Nube de Magallanes, e á dereita a Vía Láctea coa Cruz do Sur e Alfa e Beta Centauri

Rematamos a nosa estancia en Atacama visitando os grabados e pinturas rupestres de Yerbas Buenas e tamén o Valle del Arco Iris, unha zona con barrancos multicolores debidos á diferentes minerais que compoñen as rochas.








Paisaxes doutro mundo

5, 6 e 7 de agosto de 2015

A pequena cidade de Uyuni, á que chegamos en avión desde El Alto, serviunos de punto de partida para visitar as remotas terras do sur do altiplano boliviano. Durante 3 días percorrimos en 4x4 extraordinarias paisaxes deshabitadas a 4000 metros de altitude, un auténtico deserto frío que parece sacado doutro planeta.
A finais do século XIX Uyuni era unha cidade próspera grazas a que nela confluían varias liñas de ferrocarril que transportaban minerais cara os portos do Pacífico. Co declive da industria mineira moitos trens foron abandoados no que hoxe se coñece como o cemiterio dos trens.



Nenos de Uyuni celebrando o Día da Independencia
Edficio construido con ladrillos de sal
O que na actualidade atrae a miles de visitantes a Uyuni é o salar máis grande do mundo, que ten unha superficie de 10000 km cadrados, algo mais dun tercio da superficie de Galicia. Nesta zona do altiplano había un enorme lago ata hai uns 12000 anos, que ao desecarse deixou como vestixios un par de lagos máis pequenos, ademáis do salar de Uyuni e algún outro salar de menor tamaño. O sal forma unha corteza sólida que ten un grosor entre 10 cm e uns poucos metros, capaz de soportar sen problemas o peso dun coche. Por baixo desta dura corteza, vanse alternando capas de barro e salmuera ata unha profundidade de 120 m. Cando a capa superficial de sal se fractura, polas gretas emerxe a salmuera do fondo, que ao evaporarse provoca unha nova acumulación de sal nesas fendas. A repetición deste fenómeno fai que se formen as características figuras poligonais que cubren toda a superficie do salar.



O salar é completamente plano, pero sobresaen da súa superficie algunhas "illas", restos de volcáns que estaban sumerxidos no antigo lago. Non hai camiños establecidos e os coches poden circular por calquera lugar, como se navegasen en mar aberto. Incahuasi é unha desas illas, situada no centro do salar e cuberta de cactus xigantes coñecidos como cardón de la puna (Echinopsis atacamensis). A madeira destes cactus usábase moito nas construcións locais.








Pasamos un día enteiro atravesando en 4x4 a branca planicie do salar e a mañá seguinte entramos na Reserva de Fauna Andina Eduardo Avaroa, unha paisaxe totalmente diferente pero igual de inhóspita e surrealista. Esta é unha terra dominada por volcáns de cumios nevados e lagoas tinxidas de brillantes cores por microorganismos e depósitos de minerais. As montañas teñen distintos tons de vermello, marrón e amarelo e o forte vento erosiona as rochas dándolles formas estrambóticas. Este frío deserto, por incrible que pareza a primeira vista, está cheo de vida: centos de flamencos, de tres especies diferentes, habitan nas lagoas; as vicuñas, antecesores salvaxes das alpacas, pacen na escasísima vexetación; e o raposo andino persegue ás vizcachas, uns roedores moi parecidos aos coellos.
Pero aquí xurdiu un problema inesperado. A cámara fotográfica deixou de funcionar, repentinamente, a primeira hora da mañá. Todas as fotos desta marabillosa paisaxe foron tomadas co móbil, coa conseguinte perda de prestacións e calidade.

Laguna Colorada, chea de flamencos
Laguna Hedionda, con máis flamencos
Laguna Hedionda e flamencos




Exemplar de llareta (Azorella compacta), pranta que pode vivir miles de anos


O terceiro día madrugamos moito para chegar ao amencer a un área de grande actividade volcánica coñecida como Sol de Mañana, situada a 4850 m de altitude. Alí, a temperaturas baixo cero, vimos pozas de lodo burbulleante e géiseres e fumarolas que expulsan chorros de vapor quente. As fotos co móbil sairon moi mal, pero o lugar é ben bonito. Moi cerca de alí, refuxiámonos un ratiño do frío nunha piscina de augas termais.



Preto do volcán Licancabur, situado entre Bolivia e Chile, hai un pequeno e remoto posto fronteirizo onde nos deixou o noso 4x4. Alí nos agardaba unha furgoneta que nos trasladaría a San Pedro de Atacama, a unha hora de distancia e onde pasaríamos os trámites de entrada a un novo país, Chile.

Laguna Verde aos pés do Volcán Licancabur