Trujillo e as culturas preincaicas

14 e 15 de xullo de 2015

Deixamos as alturas da Cordillera Blanca e desprazámonos nun cómodo autobús-cama ata a cidade costeira de Trujillo, fundada en 1534 por Francisco Pizarro, quen lle deu o nome da súa cidade natal extremeña. O bullicioso casco antigo é de estilo colonial e a maioría dos seus edificios, de unha ou dúas prantas, están ben conservados e pintados con cores vivas.


O entorno de Trujillo, como toda a costa peruana, é moi árido debido as frías correntes oceánicas que a bañan. A pesar diso, as augas do río Moche permitiron unha agricultura rica desde hai moitos séculos aos habitantes desta rexión. Varias culturas floreceron nesta zona antes de ser absorbidas polos incas e deixaron restos arqueolóxicos que permiten coñecer importantes aspectos da súa forma de vida.

Vasixas mochicas
Os pobos da comarca comezaron a organizarse dando lugar a cultura mochica entre os anos 100 a.C e o 800 d.C. Desta cultura consérvanse numerosos restos como momias, cerámicas, obxectos de uso cotiá e as ruinas dos seus templos piramidais de adobe. Estes templos foron bautizados como huacas, palabra inca que significa edificio relixioso, pero posteriormente determinouse que estas culturas eran de cronoloxía anterior. Logo de tantos séculos a erosión convertiu estas pirámides de adobe en montañas de terra, e as lentas escavacións arqueolóxicas van descubrindo magníficos detalles do seu interior e da súa estructura.

A inmensa Huaca del Sol, aínda sen excavar
Visitamos tres destes templos mochicas, e o primeiro deles, a Huaca del Brujo, recíbenos cun panel policromado en baixo relevo de adobe, onde unha fila de homes desnudos atados cunha soga son conducidos ao seu sacrificio por uns soldados.



O mais sorprendente desta terrorífica expresión artística é que relata feitos reais confirmados pola arqueoloxía. As chuvias torrenciais e inundacións que o fenómeno de El Niño provoca de forma periódica eran interpretadas polos mochicas como un enfado dos seus deuses, e tentaban aplacar a ira divina con sacrificios de animais. Aqueles anos nos que a violencia do fenómeno facía que a chuvia non cesara, os mochicas ofrecían aos deuses os seus xóvenes varóns. Cada familia presentaba un xoven para a ceremonia, que comezaba cun combate no que os perdedores eran seleccionados para o sacrificio. A loita era moi simple: dous xóvenes se enfrentaban ataviados cun sombreiro e armados cunha porra. Quen conseguia sacarlle o sombreiro ao seu contricancante resultaba vencedor, e tiña a honra de conducir aos vencidos ante os sacerdotes para o seu sacrificio. Posteriormente, eran degolados polos sacerdotes que usaban o sangue para ofrendas e ceremonias, e os corpos dos sacrificados se deixaban como carroña para as aves.
Moitos destes detalles están relatados nos relevos descubertos nas huacas dos arredores de Trujillo, nas decoracións de numerosas cerámicas atopadas nas excavacións e confirmados pola análise forense de esqueletos, coitelos e porras, que están expostos no excelente museo da Huaca de la Luna.
Parece ser que arredor do ano 800 d.C, un dos eventos de El Niño foi tan extraordinario que a furia dos deuses non puido ser aplacada coa vida de numerosos varóns, e moitos sacerdotes foron tamén sacrificados. A violencia meteorolóxica acabou igualmente coa organización social dos mochicas e supuxo a fin desta cultura.
Cabe destacar a excepcional calidade artística das súas cerámicas e relevos, con bonitas cores e deseños moi creativos.

Peixes gato e raias na Huaca del Brujo

Deus decapitador Aiapaec

Huaca del Brujo

Huaca de la Luna

Aiapaec na Huaca de la Luna

Enorme muro na Huaca de la Luna

Huaca de la Luna

Detalle do gran muro da Huaca de la Luna
En menos de 100 anos unha nova cultura naceu neste mesmo lugar con características diferentes. Os chimúes non destacaron pola súa actividade artística pero construiron unha grande cidade de adobe, chamada Chan Chan, con mais de 10000 vivendas. Esta civilización perdurou ata que foron conquistados polos incas en 1471.

Palacio na cidade de Chan Chan
Entre as visitas a estes complexos arqueolóxicos paramos a comer na vila de Huanchaco, onde os pescadores usan unhas barcas estreitas feitas dun xunco chamado totora.


Un paseo polas alturas

10, 11, 12 e 13 de xullo de 2015

Ás 5 de mañá subimos a unha furgoneta que durante as seguintes 5 horas nos levaría por unha estrada sen asfaltar a través de vales e montañas, ascendendo ata os 4800 m de altitude e pasando baixo o cumio do Huascarán (6768 m), a montaña mais alta de Perú.

Queñuales na lagoa LLanganuco
Estrada aos pés do Huascarán
Finalmente chegamos a Vaquería, unha pequena e remota aldea que é o punto de partida do trekking de Santa Cruz, unha popular ruta de senderismo que realizaremos en 4 días. Para facilitar as cousas contratamos a actividade a unha empresa de Huaraz, que nos proporcionou material de acampada, comida, cociñeiro e guia de montaña. Todo o material era transportado por burros que conducía un arrieiro, e completaban o grupo 3 turistas coma nós que acabaron sendo estupendos compañeiros de aventura.

Llama e Pirámide de Garcilaso ao fondo
Na primeira xornada camiñamos relaxadamente deixando atrás as últimas aldeas que veríamos en varios días. Logo de 4 horas chegamos ata o primeiro campamento, a 3800 m de altitude, aos pes do nevado Paria e o seu glaciar. A noite foi fría, con temperaturas baixo cero no exterior da nosa tenda.


A segunda xornada é a mais dura da travesía, pois hai que salvar un desnivel de 1000 m camiñando ata o paso de Punta Unión, a 4750 m de altitude. Ademais do esforzo pola longa subida, voltamos a sufrir a fatiga pola altitude, que se fixo evidente nos últimos tramos de forte pendente. Afortunadamente a aclimatación foi suficiente para non sufrir dor de cabeza, aínda que todos os integrantes do grupo tivemos que facer paradas frecuentes para coller aire e calmar o ritmo cardíaco.


Pasiño a pasiño, chegamos finalmente a Punta Unión, un paso de montaña que comunica os vales de Huaripampa e Santa Cruz. As vistas desde alá arriba eran sensacionais: ás nosas costas, quedaba o val polo que levabamos dous días camiñando; de frente, un novo e precioso val polo que continuaría a nosa ruta. Glaciares, picos e lagoas azul turquesa salpican a paisaxe. 



Almorzamos e descansamos un rato, e iniciamos o descenso ata o campamento de Taullipampa, no que pasaríamos a 2ª noite. Non sería tan fría como a anterior, a pesar de estar a 4250 m de altitude.



A terceira etapa da travesía comezaba con unha fácil subida que nos conduciu ata a bonita lagoa de Arhuaycocha, onde un raposo paseaba buscando comida. 



A partir de ahí o resto do trekking era todo descenso, pero nesta xornada tívemos que camiñar durante 9 horas ata o último campamento. Na quebrada de Arhuaycocha varios asuntos chamaron a nosa atención: un grupo de alpinistas subian polo glaciar para coroar o cumio do Alpamayo, de 5950 m; a silueta piramidal do Artesonraju (6025 m), que según afirman algunhas persoas, é a que sae no logotipo da Paramount Pictures; algúns bonitos exemplares de queñual, árbore autóctona destas terras, e as pegadas dun gran aluvión de rochas, xeo e auga que arrasou a quebrada de Santa Cruz no 2012. Aluvions coma este, que chegan aos ríos onde se asentan as poboacións, teñen causado varias traxedias nas últimas décadas. A mais grave, a desaparición da vila de Yungay en 1970 que causou miles de mortos.

A minúscula silueta duns montañeiros que ascenden polo glaciar do Alpamayo
Cumio do Alpamayo
Artesonraju destacando sobre a quebrada 
Aluvión procedente do Artesonraju
Queñual e Artesonraju ao fondo




O último día chegamos á aldea de Cashapampa logo dun descenso de tres horas en paralelo ao río, contentos acabar a travesía pero con un pouco de pena, pois a experiencia foi maravillosa polas paisaxes que percorrimos e pola estupenda xente coa que convivimos estes días.

Tres días de aclimatación á altura nos Andes

7, 8 e 9 de xullo

Con unha viaxe en avión e outra en autobús-cama cambiamos as terras baixas da Amazonía polas montañas tropicais andinas do Callejón de Huaylas. Cando chegamos a Huaraz, a paisaxe cambiara totalmente: altas montañas brancas, aire seco, frio invernal e ladeiras case sen vexetación.
Usamos esta pequena cidade situada a 3100 m de altitude para facer varias excursións pola contorna e co obxectivo adicional de aclimatar o noso corpo ao déficit de osíxeno que existe a medida que se colle altura.
A primeira visita levounos ata as ruínas preincaicas de Chavín de Huántar, non moi ben conservadas debido a avatares históricos e naturais. Foi un conxunto de edificios relixiosos da cultura chavín (1200 - 500 a.C.) presididos por unha pirámide trunca, que estaba adornada con numerosas cabezas de deidades da súa relixión. 



Nos anos 20 as ruinas comezaron a ser estudadas e valoradas, e moitas cabezas que estaban en mans dos habitantes do entorno foron recuperadas e expostas nun museo in situ. Pero en 1944, un aluvión que arrasou parte da aldea e lle custou a vida a 500 persoas levou tamén o museo, e hoxe so se recuperaron unha parte desa pezas, que se expoñen nun novo museo. O interior da pirámide de Chavín está chea de galerías e nunha delas aínda se conserva un ídolo de pedra con grabados.



O segundo día viaxamos en autobús ata o glaciar Pastoruri para continuar o noso proceso de aclimatación. Pouco antes de chegar, pasamos por un val onde existe un elevado número de Puya raimondii, unha rara pranta da familia das bromelias. Logo de medrar lentamente durante moitas décadas, a puya bota unha inflorescencia que alcanza rapidamente unha altura de varios metros, produce sementes e morre, tardando varios anos en desaparecer os seus restos.



O autobús levounos ata un aparcamento situado a uns 4800 m de altitude, e o que debía ser un fácil paseo de 2'5 km para achegarnos ao glaciar, converteuse en todo un reto debido á falta de osíxeno. A pesar de que a pendente era moi suave e camiñábamos despacio, o corazón nos latía como se estivéramos facendo un enorme esforzo físico e cada poucos pasos tiñamos que parar a respirar profundamente e descansar. Comezamos a notar unha presión na cabeza que máis tarde acabou converténdose en dor e por momentos parecía que, de seguir camiñando, o esforzo ía facernos perder o coñecemento. Todo isto camiñando amodo! Finalmente chegamos ao glaciar, situado a 5001 m, unha vista fermosa que probablemente non dure moitos anos dado o seu acelerado ritmo de retroceso.



Fósil nas proximidades do glaciar
O terceiro día fixemos unha excursión fácil ata a lagoa Wilcacocha (3800 m) co obxectivo de comprobar as nosas forzas. O camiño ascende entre aldeas e campos de cultivo con bonitas vistas da Cordillera Blanca.

O eucalipto é a única especie de árbore nesta paisaxe



Como non nos costou moito subir os 400 m de desnivel, consideramos que estábamos preparados para o seguinte reto: o trekking de Santa Cruz, unha camiñata de 4 días que discorre en gran parte por riba dos 4000 m.

Unha fantástica incursión na selva amazónica

2, 3, 4, 5 e 6 de xullo de 2015


Iquitos é unha cidade do norte de Perú situada a orillas do río Amazonas. Non hai estradas que a conecten co resto do mundo e só se pode chegar a ela por medio de avión ou barco. É un importante porto fluvial ao que grandes barcos chegan desde o Atlántico subindo polo río. Tivo o seu período de esplendor a finais do século XIX co boom do caucho, que rematou en 1915 deixando a cidade na pobreza. A explotación do petróleo, os recursos da selva e ultimamente o turismo devolveronlle parte da importancia que tivo no pasado. 


Desde Iquitos partimos en lancha cara a selva remontando 140 km do río Amazonas ata chegar ao noso aloxamento, situado nun afluente do río principal. Pasamos 4 días no lodge Muyuna, rodeado de selva pero con todas as comodidades. As habitacións son palafitos que están unidos entre si por pasarelas elevadas de madeira. Esta disposición obedece a necesidade de adaptar as construccións ás variacións estacionais do nivel de auga do río. Nesta parte da selva, as chuvias que caen entre novembro e maio fan subir o nivel do río varios metros inundando gran parte do bosque. Persoas, animais e prantas están adaptadas a este ciclo.



O programa incluido co aloxamento consistía en 3 saídas de mañá, tarde e noite separadas polas correspondentes comidas. En todas as actividades estivemos acompañados polo excelente guía Albino, natural de San Juan de Yanayacu, unha pequena aldea próxima ao lodge, e gran coñecedor do terreo, as prantas, os animais e os seus costumes.

San Juan de Yanayacu

Fixemos varias caminatas pola selva equipados con botas de auga, imprescindibles para moverse polo chan enlamado. Albino ía ensinándonos os diferentes tipos de prantas e árbores e o uso que lle daban tanto os animais como os humanos.

Ceiba


O mono máis pequeno desa parte da selva, chamado "leoncito" e que ten o tamaño dunha rata; termiteiros enormes colgados das árbores para non quedar  baixo a auga en época de inundación; tarántulas, que non son velenosas pero que poden disparar pelos que producen gran inflamación; cempés xigantes totalmente inofensivos; monos e paxaros de diversas especies que cos seus sons parecían estar interpretando unha sinfonía ... A selva era xusto o que esperabamos dela.

Leoncito

Termiteiro


Cría de tarántula


Un habitante do bosque

Unha noite fixemos un paseo nocturno á luz das lanternas, o que nos permitiu coñecer a  outros habitantes do bosque, como a ra xigante, que aínda que pode dar saltos de 2 metros, non se asusta facilmente e se deixa tocar e coller sen problemas.

Ra xigante

Ra arborícola

O río é un auténtico labirinto de lagoas interconectadas por canais naturais, polas que o noso guía orientábase á perfección durante os paseos en barca e canoa que fixemos. Algunhas lagoas estaban tan cubertas de prantas acuáticas que parecía imposible que puidéramos navegar por elas.



Dos moitos animais que vimos nas árbores da orilla,  o máis peculiar foi o perezoso cos seus lentos movementos,  pero tamén nos chamou a atención a gran cantidade de aves, especialmente garzas, que se concentraban nalgunhas zonas.





Tucán







Nunha das lagoas estivemos pescando pirañas desde a barca, que logo nos cociñaron para a cea.


O nivel do río comeza a baixar a primeiros de xuño e alcanza o seu punto mais baixo a finais de outubro, cando volve a empezar a época de chuvias. Durante a nosa estancia aínda quedaba auga bastante como para poder navegar en canoa polo medio do bosque inundado.



Navegando pola noite é fácil detectar aos caimáns debido a que os seus ollos brilan coa luz artificial. Os guías conseguiron atrapar un pequeno caimán coas súas mans, e tivemos a oportunidade de observalo moi de cerca.


Outra actividade que fixemos foi irnos bañar no Amazonas, onde tamén vimos os delfíns rosados que viven no río. De camiño paramos nunha lagoa onde crecía un gran número de Victoria amazónica, o maior nenúfar do mundo.


Río Amazonas
En definitiva, a selva amazónica é un lugar extraordinario que non decepciona.